maandag 17 februari 2014 / NRC.Next / NRC-Handelsblad / / Jeugdwerkloosheid Jobbresan Noorwegen Oslo Söderhamn Zweden

Krant en Tijdschrift / Achtergrond

Werkloos? Hier heb je een treinticket naar Noorwegen

Söderhamn, een Zweeds provinciestadje, drie uur 's nachts. Een groepje jongeren verzamelt zich op het besneeuwde station van Söderhamn, zo'n 250 kilometer ten noorden van Stockholm. De meesten worden door hun ouders afgezet. Ze gaan naar Oslo, want in een toekomst in Zweden geloven ze niet meer.

 

Jarenlang was Zweden een populaire bestemming onder arbeidsmigranten. Maar nu kampt ook dat land met jeugdwerkloosheid. Bijna een kwart van de jongeren is werkloos, buiten de grote steden ligt dat aantal nog hoger. Zo hoog dat de Europese Unie sommige regio's als crisisgebied heeft aangemerkt.

 

In buurland Noorwegen gaat het beter. De oliewelvaart houdt de Noren op de been in de economische crisis die Zweden en de rest van Europa zo hard raakt. En dus trekken Zweedse jongeren massaal naar Noorwegen: in Oslo is op dit moment een op de vijf jongeren Zweeds.

Söderhamn is zo'n plek waar de jeugdwerkloosheid dramatisch hoog is. Een op de drie jongeren heeft er geen baan. En zicht op werk is er voorlopig niet. De gemeente bedacht twee jaar geleden een oplossing: Jobbresan ('de weg naar werk'). Jongeren worden ondersteund en gestimuleerd om te emigreren naar Noorwegen.

 

Jenz Eklund (22) is een van de deelnemers. Hij heeft nog nooit een baan gehad. Sinds hij in 2011 eindexamen deed, heeft hij van alles geprobeerd. Hij doorliep verschillende leer- en werktrajecten, maar zonder succes. Hij probeerde te studeren, maar dat bleek niets voor hem. ,,De situatie is vrij hopeloos", vertelt Jenz tijdens de pauze van zijn Noorse les. ,,Hier moet ik vechten voor een baantje bij McDonald's en zulk werk biedt ook geen enkel perspectief voor de toekomst."

 

De gemeente betaalt

 

De jongeren worden intensief voorbereid op hun migratie. Een maand lang krijgen ze allerlei cursussen: van Noors tot interviewtraining en van het opleuken van je cv tot een introductie in het Noorse belastingsysteem. Eenmaal in Oslo verblijven de jongeren een maand lang in een hostel op kosten van de gemeente. Ook het ticket voor de veertien uur durende treinreis wordt vergoed.

 

Anders Eriksson (26) neemt ook deel aan Jobbresan. Aan het begin van de les probeert hij de leider van het project ervan te overtuigen om vliegtickets te kopen in plaats van de treinkaartjes. ,,Veertien uur in de trein, dat kan echt niet, meneer", smeekt hij. ,,En om twee uur 's nachts opstaan U kunt echt beter een vliegticket kopen."

 

Zijn klaagzang vindt geen gehoor. En dus staat ook Anders die nacht op het station van Söderhamn. Het is de tweede keer dat hij de reis maakt. Twee jaar geleden werkte hij een tijd voor de Noorse post. Toen zijn contract afliep, keerde hij terug naar Zweden. Hij deed wat klusjes hier en daar, maar vond geen vaste baan. Zijn plan is om in Noorwegen genoeg te verdienen om thuis een opleiding tot lasser te volgen.

 

Vóór Jobbresan kenden Jenz en Anders elkaar niet. Nu zijn ze vrienden en drinken ze koffie in de restauratiewagon. ,,Deze stoelen zitten veel lekkerder", zegt Anders lachend. De conducteur roept om dat de trein zojuist de grens met Noorwegen is gepasseerd. ,,Nu begint het", zegt Jenz met een grote grijns, ,,we zullen ervoor moeten strijden, maar we gaan zeker werk vinden."

 

De lonen liggen in Noorwegen zo hoog, dat de meeste Zweden het niet erg vinden onder hun niveau te werken. De horeca in Oslo is voor een groot deel bemand door Zweden. Ook Jenz en Anders leggen de lat niet heel hoog. Een baan in een distributiecentrum of in de bouw is prima, hun droombaan vinden ze later wel.

 

'Partysvensker go home'

 

Zweedse jongeren komen sinds het begin van de crisis op de hoge Noorse lonen af. Maar de Noren zijn daar niet altijd blij mee. Al in 2008 stond met grote letters Partysvensker go home! (Party-Zweden ga naar huis!) op een muur in het centrum van Oslo. Het grote aantal Zweden begon zijn stempel op het nachtleven te drukken. Overmatig alcoholgebruik leidde regelmatig tot overlast, zowel op straat als thuis. Om geld te besparen in het dure Oslo delen de jonge Zweden hun appartementen vaak met zes of zeven man, terwijl ze op veel minder bewoners zijn berekend.

 

Sinds de crisis toesloeg zijn de problemen alleen maar toegenomen. Het aantal jonge Zweden in Oslo verviervoudigde. Elke Noor weet waar je het over hebt als je over de Partysvensker begint. Jenz en Anders maken zich er niet zo druk om. ,,Volgens mij zijn het een paar rotte appels die het voor ons allemaal verpesten", zegt Jenz. ,,Van mij zullen ze geen last hebben", voegt Anders toe, ,,ik drink niet".

 

Bovendien hebben de Noren op hun beurt weer een slechte naam in Zweden. ,,Bij ons heerst het beeld dat de Noren te lui zijn om hard te werken", zegt Jenz met een glimlach, ,,daarom kunnen ze niet om ons heen, wij werken namelijk wel hard."

 

Het oliegeld heeft Noorwegen ongekende welvaart gebracht, vandaar de bijnaam 'Dubai van het Noorden'. Maar het sociaal-democratische karakter van het land heeft ervoor gezorgd dat de welvaart, in tegenstelling tot in de golfstaatjes, over het hele volk is verdeeld. Donderdagavond is tegenwoordig de drukste spits van de week in Oslo, vanwege de vele mensen die een lang weekend naar de kust of de bergen trekken. Een vierdaagse werkweek begint de standaard te worden.

 

Kom je bananen pellen?

 

Veel Noorse jongeren kijken neer op het werk dat de Zweden doen. Kom je bananen pellen, is een vaak gehoorde grap. Een fragment uit een Zweedse documentaire waarin een groepje Zweden daadwerkelijk bananen pelt, werd een YouTube-hit in Noorwegen.

 

Noorse werkgevers zijn juist enthousiast over de werklustige Zweden. ,,In onze winkels is zeker 60 procent van de werknemers Zweeds", vertelt Alexander Gustavsen, manager van Deli DeLuca, de grootste kioskketen van het land. ,,Ik durf wel te zeggen dat al onze franchisenemers liever Zweden in dienst nemen dan Noren. De Zweden zijn veel klantvriendelijker. Als we klachten krijgen over de service gaan die maar in drie op de honderd gevallen over een Zweedse werknemer."

Wat de Zweden verder erg populair maakt bij werkgevers is hun werkhouding. Ze zijn met maar één doel naar Noorwegen gekomen: werken. Noorse jongeren zijn volgens Gustavsen bovendien veel te kritisch en veeleisend als het op werk aankomt. ,,Daarom werken wij liever met Zweden."

 

De populariteit van de Zweden maakt het voor Noorse jongeren steeds lastiger een baan te krijgen. Recent onderzoek van de Universiteit van Oslo wees uit dat voor elke tien Zweden die worden aangesteld er drie Noorse jongeren teleurgesteld worden. De 21-jarige rechtenstudent Katinka ondervond dat. Ze solliciteerde naar meerdere baantjes in de horeca, maar werd telkens afgetroefd door de Zweedse concurrentie. ,,Zij zijn fulltime beschikbaar. Ze hebben geen examens of deadlines waardoor ze af en toe eens een dienst moeten ruilen", zegt Katinka. ,,Zij kunnen zich 100 procent geven voor hun baantje. Dat kan ik met mijn studie gewoon niet beloven."

 

Volgens Dag Aarnes van de Noorse werkgeversorganisatie NHO kan Noorwegen het jeugdwerkloosheidsprobleem van Zweden niet oplossen. Hij verwijt de Zweedse politiek dat ze te weinig doen om het probleem in hun eigen land op te lossen. Aan de andere kant is de Noorse economie ook afhankelijk geworden van de goedkope, hardwerkende Zweden.

 

Bovendien kan Noorwegen helemaal niets beginnen tegen de arbeidsmigranten. Het land is dan wel geen lid van de EU, het is wel lid van de Noordse Raad, een samenwerkingsverband tussen Finland, Denemarken, IJsland, Åland, de Faroer Eilanden, Groenland, Noorwegen en Zweden. Burgers van deze landen mogen werken waar ze willen binnen het gebied.

 

Jenz en Anders laten zich niet afschrikken door het gedoe rondom de jonge Zweden. Met een stapel cv's in de hand gaan ze werkgevers langs. Overal worden ze netjes ontvangen en na drie dagen in Oslo hebben ze al hun eerste sollicitatiegesprek. ,,Dit gaat wel goed komen", zegt Anders zelfverzekerd.