zaterdag 18 januari 2014 / de Volkskrant / Vonk / Instagram / Bandy Borlänge Integratie Somalia Bandy Somalië Sport Sverigedemokraterna Zweden

Krant en Tijdschrift / Achtergrond

Somaliërs op Zweeds ijs

Hij is vijfvoudig wereldkampioen en trainde teams op het hoogste niveau, Per Fosshaug kun je gerust een bandylegende noemen. En toch kon zijn carrière nog worden verrijkt: nooit eerder begeleidde hij een team dat niet kon schaatsen. Maar nu is hij toch echt de officiële bondscoach van het nationale bandyelftal van Somalië. Binnenkort speelt het team van Somalische migranten uit de industriestad Borlänge, zo'n tweehonderd kilometer ten noordwesten van Stockholm, op het WK.

 

De hilariteit is groot onder de nieuwbakken bandyinternationals als ze de baan opgaan. Voor een aantal spelers is dit pas de derde keer dat ze op het ijs staan. Buikschuivers maken is voor hen nog veel vermakelijker dan schaatsen. 'Sommigen zijn pas een paar maanden in Zweden. Ze maken geen enkele kans', zegt Fosshaug in de kantine als zijn jongens zich op het ijs opwarmen. 'Maar dat is ook niet belangrijk, het gaat erom dat deze jongens laten zien waar ze toe in staat zijn.'

Fosshaug heeft keuze genoeg. De Somalische gemeenschap in het stadje bestaat volgens de officiële statistieken uit tweeduizend mensen, maar volgens de Somaliërs zelf zijn het er bijna vierduizend. En dat merk je op een bevolking van 50 duizend. Het project draait dan ook niet alleen om sport, integratie is misschien wel belangrijker. Zeker omdat de spanningen tussen de autochtone bevolking en de nieuwkomers de afgelopen jaren flink opgelopen zijn.

 

Ondernemer Patrik Andersson loopt trots als een pauw door de kleedkamers en legt bij elke speler even de hand op de schouder. Als teammanager regelt hij praktische zaken, maar hij is vooral de bedenker van het project. Hij voelde het onbegrip aan beide kanten groeien. 'Mensen praten niet meer met elkaar, ze oordelen alleen nog maar over elkaar', zegt hij met afkeer in zijn stem. In de lente van vorig jaar wist hij het lokale bandyteam te overtuigen van zijn plan, daarna wist hij zowel de wereldbandybond als het Somalische olympisch comité enthousiast te krijgen.

 

Borlänge is de hoofdstad van een van de conservatiefste provincies van Zweden. Een deel van de bewoners ziet de nieuwkomers als een bedreiging voor hun Zweedse identiteit en levenswijze. Volgens afspraken met het Migrationsverket, de Zweedse Immigratie- en Naturalisatiedienst, hoeft Borlänge maar dertig tot vijftig buitenlanders per jaar op te nemen. Maar dat werden er met de jaren gestaag meer. Vorig jaar alleen al vestigden 416 allochtone nieuwkomers, waarvan het overgrote deel Somaliërs, zich in de stad. Met het aantal nieuwkomers groeide ook de onvrede. Bij de gemeenteraadsverkiezing van 2010 werd de rechtspopulistische partij Sverigedemokraterna met 10 procent van de stemmen in een klap de derde partij.

 

Eerder op de dag brachten vertegenwoordigers van de Zweedse bandybond twee tassen vol bandykleren voor de jongens mee. De meeste shirts en broeken blijken te groot voor de tengere Somaliërs. 'Dat is jullie voordeel', zegt coach Fosshaug bemoedigend, 'jullie zijn snel en wendbaar, jullie zullen die grote bandymannen goed kunnen ontwijken.' Met ducttape worden de blauw-gele broeken op maat gemaakt.

 

Klein Somalië

 

Mohammed Achmed (17) en Achmed Abdi (19) hebben zich opgeworpen als aanvoerders van het team. Ze zijn direct uit school naar het bandyveld gekomen. In de houten keet waar de kleedkamers in zijn gevestigd, zijn hun stemmen te horen. 'Waar blijft de gekke Nederlander nou?', roept Mohammed precies op het moment dat de deur opengaat. 'Oh... daar is hij.' Giechelend gaan de twee jongens zitten.

 

Mohammed en Achmed zitten ook in een Somalisch voetbalteam in de buurt. Op een dag belde Andersson om te vragen of ze geen zin hadden om namens Somalië naar het WK bandy te gaan. 'Eerlijk gezegd wist ik niet eens wat bandy was', zegt Mohammed. 'Ik had echt geen idee', voegt Achmed toe, 'ik dacht altijd dat het ijshockey was als ik het op tv zag.'

 

Nadat Andersson ze wat meer uitleg had gegeven, raakten de jongens enthousiast. 'Op deze manier kunnen wij de mensen van Borlänge beter leren kennen', zegt Mohammed. 'Al die Zweden die bij het project betrokken zijn, had ik anders nooit ontmoet.' Volgens Achmed vroegen sommige Zweden zich wel af waarom ze zo nodig bandy moesten spelen. 'Op deze manier kunnen we hun laten zien dat we echt wel wat kunnen.' Nu schieten schoolgenoten ze ineens aan om over bandy en hun samenwerking met de legendarische Per Fosshaug te praten. 'Mensen zijn echt jaloers op ons', zegt Mohammed glunderend.

 

Wat later, op weg naar zijn huis om een vergeten sporttas op te halen, vertelt Mohamed een ander verhaal. Borlänge is volgens hem totaal gesegregeerd. Hij woont bijvoorbeeld in de buurt Jakobsberg, of Jax zoals de bewoners het noemen. Naar Zweden kan je hier volgens hem lang zoeken, die wonen hier niet. De huizen zijn er van hout, tellen allemaal twee verdiepingen en staan in rijen van vijf tegenover elkaar, er tussenin ligt een gedeelde tuin. Mohammed woont er met zijn ouders en zijn acht broers en zussen. Een stukje verderop ligt Tjärna Ängar, 'klein Somalië' zegt Mohammed met een grote glimlach. Bijna het hele bandyteam woont in de tweekamerappartementen in deze buurt.

 

Racisme

 

De werkloosheid is in deze buurten erg hoog. De vader van Mohammed heeft verschillende baantjes gehad, hij kwam echter nooit verder dan zijn proeftijd. 'U spreekt niet genoeg Zweeds', was altijd het argument. Weinig Somaliërs weten deze cirkel te doorbreken. Tjärna Ängar en Jakobsberg zijn hierdoor naar binnen gekeerde samenlevingen geworden. Ze lijken op de perspectiefloze voorwijken van Stockholm. Daar sloeg afgelopen voorjaar nog de vlam in de pan en vlogen dagenlang elke avond auto's in de brand en werd er gevochten met de politie.

 

Omar (20) uit Tjärna Ängar zou graag met zijn vrienden op het ijs staan, maar daar heeft hij geen tijd voor. Hij is er erg trots op dat hij een baan wist te bemachtigen. 'Zo kan ik ook wat betekenen voor de samenleving.' Onlangs werd hij in een winkel door een woedende vrouw aangesproken. Waar hij zijn boodschappen van betaalde. 'In eerste instantie stond ik met mijn mond vol tanden, ze raaskalde maar door.' In zijn stem is te horen hoeveel dit incident hem doet. 'Toen ik eindelijk uit kon brengen dat ik ook gewoon belasting betaal, verdween de vrouw gelijk.'

 

Op weg terug naar het trainingsveld denkt Mohammed na over de vraag of hij echt gelooft dat dit project de verhouding tussen de Somaliërs en de Zweden gaat verbeteren. Zijn altijd aanwezige glimlach is verdwenen. 'Natuurlijk zijn er veel goede Zweden, die leren we onder andere via dit project kennen', zegt hij. 'Maar veel Zweden zijn racisten, ze zullen er nooit voor uitkomen, maar zo denken ze wel. Ze willen ons weg hebben. Ze zoeken naar verhalen om ons zwart te maken, maar ze spreken ons bijna nooit direct aan. Het blijft altijd onderhuids. Ik geloof niet dat zij te veranderen zijn.'

 

Het debat over de multiculturele samenleving in Zweden staat onder hoogspanning. Openlijk kritiek leveren op de multiculturele samenleving in Zweden was decennia ongepast, maar de rechtspopulisten van de Zweden-Democraten trekken zich daar niks van aan. Zij benoemen problemen die veel Zweden volgens hen ondervinden van de vele migranten in het land. De partij wordt vrijwel altijd omschreven als racistisch, nazistisch of xenofoob. De wortels van de partij liggen in een verzameling van neonazistische en racistische bewegingen die al vanaf begin jaren tachtig actief zijn, maar sinds Jimmie �kesson in 2005 aan is getreden als leider heeft de partij er veel aan gedaan om te breken met dit verleden.

 

Åkesson probeert de partij meer naar het midden te sturen. Partijen als de Deense Folkeparti en de Nederlandse PVV zijn belangrijke voorbeelden. Om dit doel te bereiken voerde Åkesson onder meer een zerotolerancebeleid in. Mensen die zich op extreme wijzen uiten of gedragen, worden gelijk uit de partij gezet. Sindsdien rolden er geregeld belangrijke koppen binnen de Zweden-Democraten. Hoewel het Åkesson is gelukt om de partij de Zweedse Rijksdag binnen te loodsen, blijven de incidenten zich opstapelen rond de partij.

 

Half december zorgden onthullingen van de krant Expressen voor opschudding. Met veel bombarie werd een lijst gepresenteerd van leden van Zweden-Democraten die zich op het internet onder aliassen racistisch zouden hebben uitgelaten. Een gemeenteraadslid van de partij in Arlöv dat in de krant genoemd werd, kreeg daarop een bom in de brievenbus. In september was hetzelfde al gebeurd bij twee andere partijleden. En begin november gooide een activiste in Stockholm een taart in het gezicht van partijleider Åkesson.

 

Maar niet alleen de Zweden-Democraten worden aangevallen. In Skåne werden de huizen van twee mensen die zich namens het arbeidsbureau bezighielden met de integratie van allochtonen bestookt met stenen en flessen ammoniak. In verschillende voorsteden van Stockholm werden scholen en moskeeën beklad met hakenkruizen. En vlak voor Kerst werd een antinazistische demonstratie in Kärrtorp aangevallen door een groep neonazi's.

 

Gevoelig

 

Telkens als er zoiets gebeurt, worden de Zweden-Democraten hier op aangekeken. Dat is gezien hun verleden en een aantal recente incidenten niet verwonderlijk. Maar hierdoor wordt de discussie over de multiculturele samenleving direct in de extremistische hoek geplaatst en komt een echte discussie niet van de grond. Ondertussen stijgt het aantal aanhangers van de partij. Volgens de recentste peilingen krijgen ze 9,7 procent van de stemmen.

 

Jan Bohman, de sociaal-democratische burgemeester van Borlänge, verwijt de regering dat ze niets doet om nieuwkomers meer te verspreiden over het land. De toestroom is ontzettend toegenomen, vooral door een recente wetswijziging die gezinshereniging makkelijker maakt. De rijke gemeentes, die zich meer immigranten zouden kunnen veroorloven, blijven volgens Bohman volledig buiten schot. 'Wij worden hierdoor extra hard getroffen omdat wij al een grote allochtone gemeenschap hebben.' Voor het bandyproject heeft Bohman niets dan lof. 'Gelukkig zijn er genoeg bewoners van Borlänge die laten zien dat ze elkaar willen helpen.'

 

In de pizzeria in de buurt van het bandyveld lopen de meeste mensen echter rood aan als ze naar het bandyproject wordt gevraagd. Het onderwerp ligt merkbaar gevoelig. Sofia (37) kent het project niet, 'maar ze zullen het wel nodig hebben', zegt ze terwijl ze zich uit de voeten maakt. Langs het veld is hardloper Sverre (56) blijven hangen om naar de schaatsende Somaliërs te kijken. 'Nu hebben die jongens 's avonds ook wat te doen, hè. Dan kunnen ze tenminste geen rotzooi trappen.'

 

Op het bandyveld proberen de Somalische jongens er het beste van te maken. Ter afsluiting van de training zet coach Fosshaug de groep nog een keer goed aan het werk. Het maakt de vrolijke Somaliërs niet uit, het WK lonkt. Glibberend en glijdend storten de internationals zich in een reeks sprintduels waarbij niet iedereen de finish haalt.

 

Voorloper van IJshockey

 

Bandy is een voorvader van ijshockey. Het wordt gespeeld op een ijsvloer ter grootte van een voetbalveld. De teams bestaan uit elf spelers. Zij proberen met een bal zo groot als een hockeybal te scoren. De sport is razend populair in Scandinavië en Rusland. Op 26 januari begint het WK in het Siberische Irkoetsk. De Somaliërs treden in de C-groep aan tegen Japan, Duitsland en Oekraïne.