dinsdag 8 december 2015 / NRC-Handelsblad/NRC.Next/De Standaard /

Krant en Tijdschrift / Interview

De grappen van een verveelde vluchteling

Achttien jaar was Mahmoud Bitar toen hij Syrië ontvluchtte. Weg van Assad. Een gewone middelbare scholier uit de middenklasse van Aleppo. In zijn vrije tijd had hij een bijbaantje in een chic restaurant. Zijn grootste hobby: grappen maken.

 

Nu, vier jaar later, is hij wereldberoemd onder zijn landgenoten. De tientallen komische filmpjes over het vluchtelingenleven die hij op internet zette, leverden hem honderdduizenden volgers op. In zijn filmpjes speelt hij met de verwachtingen die vluchtelingen hebben van hun nieuwe leven. „Sommige Syriërs hebben veel te hoge verwachtingen van Europa”, zegt hij. „Ik heb gemerkt dat de realiteit anders is, dat wil ik ze laten zien.”

 

Lopend door het centrum van Borås, het Zweedse provinciestadje, zo’n zestig kilometer ten oosten van Gotenburg, waar hij tegenwoordig woont, wordt snel duidelijk hoe populair hij is. Allerlei mensen spreken hem aan om hem te complimenteren. In een telefoonwinkel krijgt hij van de Tunesische medewerker Ismail voor niks een nieuwe telefoonlader mee. „Sterren als jij hoeven niet te betalen”, zegt de verkoper met een grote glimlach. „Laatst wilden zelfs twee Zweden met me op de foto”, vertelt Bitar lachend.

 

Samen met een Syrische vriend woont Bitar in een klein appartement aan de rand van de stad. Hij kwam in Borås terecht nadat hij in Örebro uitgeput in het ziekenhuis was opgenomen. De overmatige aandacht die hij in Örebro kreeg van de vele Syrische bewoners van het asielzoekerscentrum aldaar, trok een flinke wissel op hem. „Iedereen wilde een selfie. Mahmoud dit, Mahmoud dat. Het viel me heel zwaar.” Vooral ook omdat hij vrijwel niemand heeft om op terug te vallen. Zijn ouders en broer zijn in Turkije, zijn zus is in Egypte.
Humor

 

In zijn favoriete café in het centrum doet Bitar zijn verhaal: „Ik zie mijzelf als komiek”, zegt hij terwijl hij een espresso bestelt. „Maar er zit altijd een boodschap in mijn filmpjes. Humor is de beste manier om mensen dingen bij te brengen. Ik wil mijn landgenoten niet bang maken hoor, ik wil ze waarschuwen dat het leven als vluchteling niet makkelijk is.”

 

Want daar kan Bitar over meepraten. Eerst vlucht het hele gezin naar Turkije. Na een paar maanden vertrekken hij en zijn zus naar Egypte, omdat ze hebben gehoord dat ze van daaruit gemakkelijk naar Europa kunnen komen. Als dat niet lukt, gaat Bitar alleen terug naar Turkije, om daarvandaan verder te reizen naar Griekenland.

 

Uit eenzaamheid, verveling en om de moed er in te houden, begint hij in Turkije met het maken van grappige filmpjes. Zo was zijn hele reis te volgen via sociale media. We zien hem extatisch, als hij net uit zijn rubberbootje is geklommen in Griekenland, en verveeld nadat zijn zoveelste poging om naar Noord-Europa te vluchten, is mislukt.

 

In anderhalf jaar probeert hij twintig keer vanuit Griekenland Noord-Europa te bereiken. Telkens mislukt het. Hij zegt te zijn mishandeld door de Griekse politie, te zijn beroofd in Macedonië en hardhandig van het vliegveld af te zijn geslagen door beveiligers. Uiteindelijk lukt het Bitar om op een vals Italiaans paspoort aan boord te komen van een chartervlucht naar Kopenhagen. Daar stapt hij zo op de directe intercity naar Stockholm. Het filmverslag zet hij op Facebook.
Statiegeld

 

Sinds zijn aankomst in Europa verbaast Bitar zich voortdurend over de voor Europeanen normaalste dingen. Die verbazing laat hij in zijn filmpjes zien. Zoals zijn eerste kennismaking met statiegeld, een concept waarover hij zich nu nog steeds kan verwonderen. „Er staat 25 kronen, en dan betaal je 32 kronen, om de volgende keer 7 kronen terug te krijgen? Wat is het nut?”

 

Een andere verbazing: het Europese dierenpaspoort. In een van zijn filmpjes vertelt hij zijn publiek plagend dat een hond in Europa sneller een paspoort krijgt, dan een vluchteling.

 

Maar nu hij in Zweden is, is verveling steeds vaker het thema van zijn filmpjes. Sinds hij samen met een BBC-journalist een Engelstalig filmpje maakte krijgt hij de hele wereldpers over de vloer. Amerikanen, Canadezen, Duitsers, Noren en Denen, iedereen wil zijn verhaal horen. Na alle aandacht wordt hij vanuit allerlei hoeken benaderd voor optredens en commerciële klussen.

 

 

Maar hij moet alles afslaan, want zijn bewegingsvrijheid is beperkt. Zonder officiële verblijfsvergunning mag hij niet werken. Hoewel alle Syriërs in Zweden in principe een vergunning krijgen, duurt de procedure door de enorme toestroom alsnog meer dan een jaar. „Natuurlijk is het een fijn gevoel om bekend te zijn, maar ik heb er niet zo veel aan. Het liefste wil ik werken of studeren.”

 

Dus zit hij daar maar in zijn kleine appartement. Bitar zit veel achter zijn spelcomputer. Als hij zich goed voelt, maakt hij een grappig filmpje en fleurt hij op van de vele reacties die hij krijgt. Maar het is vaak een strijd om de uren door te komen, zegt hij. Hij mist zijn familie, en droomt dat hij ooit nog terug kan naar Aleppo.