dinsdag 18 februari 2014 / De Volkskrant / De Morgen / / Berlijn Klaus Heidi Lufthansa Media Zweden

Krant en Tijdschrift / Media

Ben jij Klaus-Heidi?

Ben jij Klaus-Heidi? Tweeënveertig Zweedse mannen en vrouwen beantwoorden die vraag sinds kort met ja. De Duitse luchtvaartmaatschappij Lufthansa daagde eind vorig jaar Zweden uit om hun naam te veranderen. ‘Verander je naam in Klaus-Heidi, dan geven wij je een gelukkig nieuw leven in Berlijn’, beloofde het bedrijf. De uitverkoren Klaus-Heidi krijgt een jaar lang een appartement, eten en drinken, een cursus Duits en een fiets.

 

Toen Magnus Engvall, die het project namens Lufthansa Scandinavië leidt, het idee voor de campagne onder ogen kreeg was hij meteen enthousiast. “Het idee prikkelt,” vertelt hij aan de telefoon vanuit Stockholm, “In eerste instantie hoopten we dat misschien vijf mensen zich aan zouden aanmelden. We hielden er ook serieus rekening mee dat niemand mee zou willen doen. Wat we wel wisten was dat het heel spraakmakend ging worden en daar ging het ons om.”

 

Een van de allereerste aanmeldingen kwam van de achtenveertigjarige John Thelin uit Katrineholm. De freelance vertaler liep al langere tijd rond met het idee om naar Berlijn te emigreren. Toen hij via Facebook op de actie van Lufthansa werd gewezen vulde hij zonder enige twijfel, direct het formulier in. Een paar dagen later kreeg hij de bevestiging dat hij vanaf dat moment officieel door het leven ging als Klaus Heidi. Zijn vrouw steunde hem onvoorwaardelijk; “ze weet dat ik dit echt heel graag wil.”

 

Michael Andersson (24) uit het gehucht Fjugesta moest iets meer twijfels overwinnen. Zijn schoonbroer wees hem op de actie. Één nacht piekerde hij er over. Hij printte het formulier de volgende ochtend op zijn werk uit. Tijdens zijn lunchpauze vulde hij het in. Op weg naar huis postte hij de enveloppe, zonder aan iemand iets te vertellen. ’s Avonds, aan de keukentafel met zijn ouders, vertelde hij het: vanaf nu ga ik officieel door het leven als Klaus-Heidi.

 

In eerste instantie verklaarde Anderssons moeder hem voor gek, maar toen ze eenmaal begreep hoe de vork in de steel zat, werd ze enthousiast. Zijn vader was gelijk om. De reactie van zijn oma vreesde hij het meest. Haar durfde hij pas in te lichten als hij de sleutels van zijn Berlijnse appartement in handen zou hebben.

 

“Ze zijn ook wel wat van me gewend, vertelt Andersson. “Ik heb de meest bizarre baantjes gehad.” Zo werkte hij onder andere met explosieven in een steengroeve en monteerde hij door heel Zweden systeemplafonds. De afgelopen jaren werkte hij nooit langer dan negen maanden per jaar, de resterende drie maanden reisde hij de wereld rond.

 

De traditie van naamswijziging bestaat in Zweden al meer dan honderd jaar, zegt Eva Brylla van de universiteit van Uppsala. Sinds de jaren zeventig bestudeert zij de Zweedse naamgevingstraditie. De Zweedse regering spoorde al in 1901 mensen aan om hun naam te veranderen. Dat jaar werd het registreren van een achternaam verplicht. In de eeuwen daarvoor was het gebruikelijk de voornaam van de vader met de toevoeging –son of -dotter als achternaam te voeren. Dit systeem van patroniemen maakte het erg lastig om mensen van elkaar te onderscheiden. Dus gaf de regering boeken uit met honderden nieuwe achternamen waaruit mensen konden kiezen.

 

Een wet uit 1982 maakte het mogelijk om ook de voornaam zonder al te veel moeite te veranderen. Elke Zweed kan één keer in zijn leven zijn voornaam kosteloos veranderen. Het aanpassen van een bestaande achternaam, van Eriksson naar Erixon bijvoorbeeld, is ook gratis, een nieuwe achternaam verzinnen kost 110 euro. In de statistieken is volgens Brylla vanaf het einde van de twintigste eeuw duidelijk een tendens naar meer individualisme te zien. “Men wil niet langer Anders Svensson heten, men wil opvallen, een unieke naam hebben.” De Zweden zijn dan ook al jarenlang wereldkampioen naam wijzigen. Het afgelopen jaar veranderden 8,274 Zweden hun naam. In Nederland gebeurde dat maar 1,224 keer, terwijl Nederland bijna dubbel zoveel inwoners heeft.

 

Deelnemen aan de wedstrijd van Lufthansa was heel eenvoudig. Op de site was het formulier waarmee je in Zweden een naamsverandering door kan geven met een druk op de knop te downloaden Engvall en zijn collega’s hadden het aantal Zweden dat gek genoeg was om hun naam te veranderen voor een reclame stunt nogal onderschat. De Klaus Heidi’s bleven zich maar melden. Na tweeënveertig aanmeldingen zag Engvall zich gedwongen om de actie voortijdig te beëindigen. “Omdat we zoveel van de deelnemers vroegen, je naam veranderen is toch wel erg ingrijpend, hadden we bedacht dat we elke deelnemer in ieder geval zouden belonen met een fiks aantal vrij te besteden airmiles. Binnen een maand hadden we ons budget daarvoor al overschreden. Toen moesten we de campagne wel stop zetten.”

 

Op een regenachtige avond vlak voor kerstmis bracht de luchtvaartmaatschappij de gehele wereldpopulatie Klaus-Heidi’s bij elkaar in Stockholm. Hier kreeg Michael Klaus Heidi Andersson te horen dat hij dé Klaus Heidi was geworden. In een geschreven boodschap feliciteerde de Berlijnse burgemeester Klaus Wowereit zijn bijna naamgenoot. “Als Klausen onder elkaar kan ik toch wel zeggen dat je een beetje gek bent, charmant gek, Berlijns gek, maar wel echt een beetje gek.”

 

Op acht januari landt Michael Klaus Heidi Andersson dan eindelijk in zijn nieuwe thuisstad. Op het Berlijnse vliegveld Tegel stapt hij, onder escorte van twee Lufthansa stewardessen, de massaal toegestroomde pers tegemoet. Al die aandacht is nogal overweldigend voor de vierentwintigjarige. “Anderhalve maand geleden werkte ik nog anoniem voor een uitzendbureau op het Zweedse platteland. Nu word ik zelfs in de supermarkt herkend.”

 

Hoewel zijn paspoort nu daadwerkelijk vermeldt dat hij Klaus-Heidi heet, is Andersson er nog niet helemaal over uit hoe hij zijn nieuwe identiteit vorm moet geven. De telefoon neemt hij eigenlijk alleen op met Klaus-Heidi als hij ziet dat hij door een Duits nummer gebeld wordt; “dat zijn meestal mensen van Lufthansa of journalisten”, zegt hij met een grote glimlach. Zijn e-mails ondertekent hij nog gewoon met Michael. Andersson is zich er ten zeerste bewust van dat hij onderdeel is van een grote PR-stunt. “Maar ja,” zegt hij, “wat is een naam nou eigenlijk? Ik kan hem ten allen tijden weer terug veranderen. Maar ik vind de naam eigenlijk wel leuk, niemand kan me tegenhouden als ik hem zou willen terug veranderen en het kost me maar 110 euro. Mijn prijs hoef ik dan niet in te leveren.”

 

Ondanks dat hij niet gewonnen heeft is John Thelin niet van plan zijn naam terug te veranderen. “Ik zie de naam als een teken voor mijn liefde voor Berlijn.” Lachend vertelt hij dat hij er niet erg rouwig om is dat hij de prijs niet heeft gewonnen. “Ik ben zo gek van Berlijn. Ik heb het appartement opgezocht op Googlemaps, weet je hoe ver het van de U-bahn ligt? Daar hoef ik echt niet te wonen.” Thelin is van plan aan het eind van het jaar op eigen gelegenheid alsnog naar zijn droomstad te verhuizen. De airmiles kan hij mooi gebruiken om op huizenjacht te gaan.

 

Wat hij het komende jaar in Berlijn gaat doen weet winnaar Andersson nog niet. De eerste weken in Berlijn waren erg vermoeiend voor hem. Naast alle media-aandacht moest hij opdraven voor verschillende sponsoractiviteiten. Veel meer dan de toerist uithangen heeft hij nog niet uitgevoerd. . Deze week begint hij met zijn intensieve cursus Duits. Daarnaast hoopt hij vrijwilligerswerk te gaan doen. “Nu ik dit zo in mijn schoot geworpen heb gekregen, wil ik graag iets van betekenis kunnen doen in deze stad.”